ورود جهاددانشگاهی قم به فناوریهای راهبردی آینده،مرکز ملی زیستشناسی مصنوعی در مسیر راهاندازی
هدی فضائلی دانشآموخته مقطع دکتری زیستشناسی سلولی و تکوینی، با ۱۵ سال سابقه فعالیت در جهاددانشگاهی، در حال حاضر مدیر برنامهریزی، نظارت و توسعه پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی قم و عضو گروه پژوهشی بیولوژی سلولی و پزشکی بازساختی این واحد است. وی در حوزههای زیستشناسی سلولی، پزشکی بازساختی، علوم تولیدمثل و زیستشناسی مصنوعی فعالیت دارد و تاکنون بیش از ۳۰ مقاله علمی در مجلات معتبر داخلی و بینالمللی منتشر کرده است. فضائلی در سال ۱۴۰۳ نیز بهعنوان پژوهشگر برتر استان قم انتخاب شد.
او همچنین در برنامهریزی و پیگیری راهاندازی «مرکز ملی زیستشناسی مصنوعی جهاددانشگاهی» مشارکت دارد و بهعنوان دبیر کارگروه پزشکی و سلامت این مرکز، در شناسایی و شبکهسازی ظرفیتهای تخصصی، تدوین اولویتهای پژوهشی و توسعه برنامهها و زیرساختهای مورد نیاز این حوزه فعالیت میکند.
با توجه به این سوابق و مسئولیتهای متعدد در حوزه پژوهش و فناوری، با هدی فضائلی گفتوگو کردیم تا از نزدیک با فعالیتهای این حوزه آشنا شویم و در جریان مهمترین اقدامات این پژوهشگر برتر قرار بگیریم.
فضائلی در مورد اینکه اگر قرار باشد از میان فعالیتهای یک سال گذشته فقط یک خبر را انتخاب کند، مهمترین خبر را ورود جدی جهاددانشگاهی قم به حوزه زیستشناسی مصنوعی و آغاز برنامهریزی برای ایجاد یک مرکز تخصصی در این حوزه مطرح کرد. اینکه تلاش کردند این موضوع صرفاً در حد راهاندازی یک مرکز جدید باقی نماند و از ابتدا با نگاه شبکهای و در مقیاس جهاددانشگاهی به آن پرداخته شود.
به گفته وی؛ در کنار تدوین نقشه راه و شناسایی ظرفیتهای موجود، موضوعاتی مانند ایجاد بانک منابع و قطعات ژنتیکی، سامانه مدیریت و تبادل این منابع و شکلگیری همکاری میان واحدهای مختلف جهاددانشگاهی نیز دنبال شده و اهمیت این اتفاق در این است که میتواند زمینه ورود منسجم جهاددانشگاهی به یکی از فناوریهای راهبردی و آیندهساز زیستی را فراهم کند.
به نظر این پژوهشگر برتر مهمترین تغییری که در یک سال گذشته در حوزه پژوهش و فناوری واحد اتفاق افتاد، پررنگتر شدن حرکت از پژوهش صرف به سمت پژوهشهای کاربردی، بالینی و فناوریمحور بود و زیرساخت علمی و پژوهشی خوبی در حوزههایی مانند زیستشناسی سلولی، پزشکی بازساختی و علوم تولیدمثل شکل گرفته بود.
وی از تلاش طی سالجاری در راستای نزدیکتر شدن بخشی از این ظرفیت علمی به کاربرد واقعی صحبت کرد که ورود جدیتر به کارآزماییهای بالینی در حوزه پزشکی بازساختی و درمان ناباروری، توسعه پروژههای مبتنی بر هوش مصنوعی در کمکباروری و پیگیری تبدیل برخی دستاوردهای پژوهشی به فناوری، نمونههایی از این تغییر رویکرد هستند.
فضائلی معتقد است اثر مهم این مسیر برای جهاددانشگاهی این است که فاصله میان پژوهش، فناوری و خدمت کاهش پیدا میکند و برای مخاطبان ما نیز به این معناست که نتایج پژوهشها بیش از گذشته میتوانند به یک راهکار، فناوری یا خدمت قابل استفاده تبدیل شوند.
عضو گروه پژوهشی بیولوژی سلولی و پزشکی بازساختی، به موضوع ورود جدیتر واحد به اجرای پژوهشهای بالینی در حوزه پزشکی بازساختی، بهویژه در حوزه استفاده از فرآوردههای مبتنی بر اگزوزوم در درمان ناباروری پرداخت که کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
او می گوید رسیدن از یک ایده پژوهشی و مطالعات آزمایشگاهی به مرحلهای که بتوان یک مداخله نوآورانه را در قالب یک مطالعه بالینی، با رعایت الزامات علمی، اخلاقی و ایمنی وارد مرحله اجرا کرد، مسیر سادهای نیست و حاصل همکاری یک تیم چندتخصصی است.
فضائلی همچنین موضوع فاز اجرایی شدن مطالعات در حوزه ناباروری مردان و مطالعات دیگری که در این مسیر طراحی و پیگیری شده، را مطرح کرد و دیده نشده ولی از دید این فعال پژوهشی ارزش این مهم بیانگر عبور ظرفیت پژوهشی جهاددانشگاهی از آزمایشگاه به سمت حرکت و حل یک مسئله واقعی در حوزه درمان می باشد.
وقتی از مدیر برنامهریزی، نظارت و توسعه پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی قم، در خصوص عملکرد یک سال اخیر حوزه پژوهش با انتخاب یک عدد سوال شد، عدد 6 را انتخاب کرد و به معرفی شش کارآزمایی بالینی کارفرمایی که طی این مدت در دو گروه پژوهشی بیولوژی سلولی و پزشکی بازساختی و بیولوژی تولیدمثل آغاز شده پرداخت که 4 مورد از این مطالعات در حوزه اگزوزومتراپی و با تمرکز بر اندومتریوز، آزواسپرمی و کریپتوزواسپرمی، شکست مکرر لانهگزینی و نارسایی زودرس تخمدان بوده و دو مطالعه دیگر نیز به بررسی ترکیبات گیاهی در حوزه ناباروری زنان اختصاص داشته است.
برای او اهمیت عدد ۶ فقط در تعداد کارآزماییهای بالینی نبود و نکته مهمی که عنوان کرد بحث واگذاری این مطالعات در قالب طرحهای کارفرمایی به واحدقم بود که نشاندهنده اعتماد به ظرفیت علمی، تخصصی و اجرایی جهاددانشگاهی قم برای انجام مطالعات بالینی و اینکه پژوهش میتواند با پاسخ به مسائل واقعی حوزه سلامت، به جذب پروژه و ایجاد منابع مالی برای توسعه فعالیتهای پژوهشی واحد نیز منجر شود.
این عضو گروه پژوهشی بیولوژی سلولی و پزشکی بازساختی، آغاز اجرای کارآزمایی بالینی این گروه در حوزه اگزوزومتراپی ناباروری مردان را نماد تلاش همکاران در سال گذشته انتخاب کرد و دلیل این انتخاب را ماهها طراحی، پیگیری، هماهنگی و کار تیمی دانست.
فضائلی اهمیت ارزشمندی این پروژه را قرار گرفتن مجموعهای از همکاران با تخصصها و مسئولیتهای مختلف در کنار هم عنوان کرد تا یک ایده پژوهشی به مرحله اجرا برسد و به همین دلیل، این موضوع بیش از اینکه صرفا شروع یک کارآزمایی بالینی باشد، نمادی از ظرفیت کار تیمی و پشتکار همکاران جهاددانشگاهی بود.
دانشآموخته مقطع دکتری زیستشناسی سلولی و تکوینی، در پاسخ به این سوال که "چه کاری طی سالجاری انجام دادید که پیش از این در بخش شما سابقه نداشت؟"به موضوع کاربرد هوش مصنوعی در حوزه علوم تولیدمثل و درمان ناباروری پرداخت .
اهمیت این اتفاق از دیدگاه او فقط در استفاده از یک فناوری جدید نبود بلکه در این مسیر، پروژههایی با هدف استفاده از هوش مصنوعی در انتخاب بهینه اسپرم برای میکرواینجکشن و همچنین پیشبینی برخی ویژگیهای جنین پیش از لانهگزینی تعریف و دنبال شده بود.
به گفته وی؛ ورود به این حوزه نیازمند همکاری میان متخصصان علوم زیستی، جنینشناسی و فناوریهای هوش مصنوعی است و عملا یک فضای بینرشتهای جدید را در واحد ایجاد میکند و این تجربه میتواند نقطه شروعی باشد برای اینکه در آینده از ظرفیت هوش مصنوعی در بخشهای بیشتری از پژوهش و خدمات تخصصی جهاددانشگاهی استفاده کرد.
تعامل با دستگاههای استان برای فراهم کردن زیرساخت فیزیکی توسعه فعالیتهای پژوهشی واحد و احداث مرکز ملی زیستشناسی سنتتیک مؤثرترین همکاریها از نظر مدیر برنامهریزی، نظارت و توسعه پژوهش و فناوری جهاددانشگاهی قم طی سال گذشته بود که این اثربخشی همکاری میان جهاددانشگاهی و دستگاههای اجرایی استان منجر به ایجاد زیرساخت علمی و فناورانه ماندگار برای جهاددانشگاهی و استان قم شد.
وقتی از او درباره تاثیر این فعالیت ها بر کیفیت زندگی مردم سوال شد از سالها تلاش در راستای نزدیکی پژوهش از آزمایشگاه به زندگی مردم سخن گفت تا بتوانند به تشخیص بهتر، درمان مؤثرتر و ارتقای سلامت و کیفیت زندگی مردم کمک کنند.
این پژوهشگر برتر با بیان اینکه اگر سال آینده دوباره همین سؤال را از من بپرسید، دوست دارم مهمترین خبر، عبور مرکز زیستشناسی سنتتیک از مرحله برنامهریزی و ایجاد زیرساخت به فاز اجرایی باشد.
در ادامه این بحث فضائلی توضیح داد که عملیاتی شدن بانک منابع، قطعات ژنتیکی، سامانه ثبت و تبادل این منابع دیگر خبری بود که دوست دارد سال آینده درباره آن صحبت کنیم، موضوعی که در صورت شکل گیری گامی موثر در جهت تسهیل دسترسی پژوهشگران کشور به ابزارهای مورد نیاز تحقیقات زیستی، کاهش وابستگی به منابع خارجی و توسعه زیستشناسی سنتتیک در کشور خواهد بود.
وی به پویایی و توان جهاددانشگاهی در تشخیص نیازهای روز کشور و تبدیل آنها به مأموریتهای علمی و اجرایی به عنوان مهمترین ویژگی این نهاد انقلابی اشاره کرد؛ ویژگی که در طول این 46 سال به یک حوزه محدود نشده و این انعطافپذیری، جسارت ورود به حوزههای جدید و توان تبدیل ایده به عمل، مهمترین دلیلی است که جهاددانشگاهی را همچنان زنده، پویا و اثرگذار نگه داشته است.
نظر شما :